Lubiąż

Rezerwat Odrzyska

Gogołowice


Historia przyrody

Owadzia stołówka

Drzewa i krzewy

Staw wiejski

Łęgi okolic Dziewina

Ścinawskie Bagna

Ujście Jezierzycy

Bieliszowska Kropla

Chełm

Orsk

Grodowiec

Uroczysko Obiszów

Białołeka

Łęgi Golkowsko Borkowickie

Ujście Baryczy












Szukaj w serwisie




Ścieżki edukacyjne  >>  Gogołowice  >>  Owadzia stołówka

OWADZIA STOŁÓWKA


Przy odpowiednim doborze gatunków roślin ogród skalny pełni dużą rolę w ochronie owadów. Nie sposób przeceniać jego roli jako miejsca zdobywanie pokarmu na przedwiośniu i wczesną wiosną przez motyle i trzmiele. Jest to szczególnie ważne kiedy przeciągająca się słoneczna pogoda już końcem lutego bądź początkiem marca wybudza z zimowego snu piękne i pożyteczne motyle z rodzaju rusałka. Wysokie temperatury, jak na tę porę roku, przyśpieszają metabolizm motyli, a co za tym idzie, zużycie resztek substancji zgromadzonych na sen zimowy. Przy braku możliwości posilenia się (ubóstwo kwitnących o tej porze roku roślin) wiele z tych motyli zginęłoby z głodu nie doczekawszy kwitnienia innych roślin.
Szczególnie licznie garną się do kobierców kwiatów wrzośca krwistego rusałki pawiki Inachis io i rusałki pokrzywniki Aglais urticae, rzadsze są rusałki ceik Polygonia c-album i zupełnie inaczej ubarwione cytrynowo – żółte latolistki cytrynki Gonepterix rhamni. W tym okresie przy pojedynczych krzewach wrzośca gromadzi się po kilkadziesiąt osobników rusałek intensywnie posilających się , co polega na systematycznym penetrowaniu długą trąbką (ssawką) okolic dna kwiatów, gdzie gromadzi się płynny pokarm – nektar kwiatowy. Stąd aparat gębowy motyli należy do typu ssącego. Tak duże skupienia motyli w jednym miejscu wynikają z braku innych kwitnących, nektarodajnych roślin o tej porze roku. Niebagatelna jest też rola wabiąca kwiatów wrzośca. Choć są to małe (4-5 mm długości) i wąskie (około 1,5 mm) kubeczkowate kwiatki, jednak pojawiają się tak licznie, że oblepiają cały krzew, tworząc (w zależności od odmiany) różową, czerwoną bądź białą plamę pełniącą rolę skutecznej powabni.
Stosunkowo łatwo możemy rozpoznać wymienione gatunki rusałek. Brunatno – purpurowy wierzch obu par skrzydeł (około 60 mm rozpiętości) rusałki pawika posiada rysunek „pawiego oka”. Wierzch skrzydeł rusałki pokrzywnika i ceika jest brunatno-czerwony z czarnymi plamkami, jednakże u pokrzywnika na zewnętrznych krawędziach obu par skrzydeł występuje rząd niebieskich plamek w czarnych obwódkach, zaś u ceika zewnętrzny brzeg skrzydeł jest mocno wcinany z licznymi ząbkami, a na spodniej, ciemnej stronie tylnego skrzydła występuje biała plamka w kształcie litery C.
Kwitnące wrzośce są także ważnym źródłem pokarmu dla wcześnie wybudzonych z zimowego snu trzmieli. Społeczeństwo trzmieli, liczące latem, w zależności od gatunku, kilkadziesiąt, kilkaset a nawet kilka tysięcy osobników swoją egzystencję zawsze zaczyna wiosną od jednego osobnika. Jest nim zapłodniona u schyłku poprzedniego sezonu samica. Buduje ona kilka komórek, w których składa pierwsze jaja, sama zdobywa pokarm i opiekuje się pierwszymi robotnicami rozwijającymi się ze złożonych jaj. Po wylocie pierwsze pokolenie robotnic przejmuje obowiązki rozbudowy gniazda, zdobywania pokarmu, obrony , zaś samica zajmuje się tylko rozrodem. Kilka następnych pokoleń robotnic umożliwia szybki wzrost liczby osobników w rodzie. Końcem lata wylęgają się młode samice i samce zdolne do rozrodu płciowego. Po tym, jak młode samice zostały zapłodnione, kolonia rozpada się i do zimy giną wszystkie robotnice, samce i stare samice, zaś w różnych ukryciach , najczęściej zagrzebane w ziemnych norkach, przeżyją tylko młode samice. Tak więc każdy trzmiel, który odwiedzi wczesną wiosną tj. w marcu i kwietniu naszą „owadzią stołówkę” w ogrodzie skalnym to samica, która jeśli przeżyje, założy nową rodzinę trzmielą. O pożyteczności trzmieli, zwłaszcza ich roli w zapylaniu bardzo wielu gatunków roślin w tym ważnych gospodarczo wiadomo powszechnie, stąd bez wyjątku podlegają ochronie gatunkowej.
„Owadzia stołówka” jest istotna dla życia trzmieli nie tylko w okresie przedwiośnia, gdy wybudzone samice nie mają jeszcze innych źródeł pokarmu i grozi im śmierć głodowa, ale i wczesną wiosną, gdy każda matka musi wykarmić osobiście pierwsze pokolenia robotnic. W tym okresie najważniejszym gatunkiem jest jasnota plamista Lamium maculatum. Kwitnie od początku kwietnia, nieraz już nawet końcem marca, w tym czasie wrzośce kończą kwitnienie. Jasnota plamista jest szczególnie przydatna w „owadziej stołówce” ze względu na rzadką w naszej florze właściwość, a mianowicie zdolność stałego wytwarzania kwiatów od wczesnej wiosny, aż do jesiennych przymrozków. Warunkiem stałego, intensywnego kwitnienia jest wycinanie przekwitłych pędów, co pobudza roślinę do wytwarzania nowych kwiatów. Rośliny wspomagające pokarmową funkcję wrzośców i jasnoty plamistej na przedwiośniu to sasanka zwyczajna Pulsatilla vulgaris, przylaszczka pospolita Hepatica nobilis, obie reprezentujące rodzinę jaskrowatych, oraz miodunka pochodząca z południowej Europy Pulmonaria sacchrata. Większość gatunków roślin charakteryzuje się określonym, typowym dla gatunku, krótkimi okresem kwitnienia. Dotyczy to większości roślin rosnących w „Owadziej stołówce”. W normalnych warunkach klimatycznych większość roślin zakwita wiosną (maj, czerwiec). W „stołówce” owady korzystać mogą w tym czasie z pokarmu dostarczanego przez gajowca żółtego Lamiastrum luteum, barwinka pospolitego Vinca minor, bodziszka żałobnego Geranium phaeum, dzwonka karpackiego Campanula carpatica, lebiodki pospolitej Origanum vulgare, rozchodnika ościstego Sedum reflexum, rozchodnika białego Sedum album. W tym okresie owady na ogół znajdują pod dostatkiem kwitnących roślin, wczesnym latem (lipiec) następuje gwałtowne zmniejszenie liczby gatunków kwitnących, także skoszone w czerwcu łąki nie zakwitły jeszcze powtórnie. Jest to więc okres, gdy odpowiednio dobrany zestaw roślin ogrodu skalnego znów karmi ogromne rzesze owadów. Prócz stale kwitnącej jasnoty plamistej zakwita w tym czasie werbena lekarska Werbena officinalis. Należy ona do rodziny werbenowatych, blisko spokrewnionej z wargowatymi. Kwitnie też ożanka pierzastosieczna Teucrium botrys, szałwia okręgowa Salvia verticillata, szałwia lekarska Salvia officinalis, lawenda wąskolistna Lavandula angustifolia, goździk kropkowany Dianthus deltoides, krwawnik pospolity Achillea millefolium i goryczka bezłodygowa Gentiana acaulis.
Duża liczba owadów stale odwiedzających ogród skalny to pokusa dla zwierząt drapieżnych, wśród których najważniejsze są pajęczaki reprezentowane przez kosarze i pająki. Z kwiatami związany jest pająk kwietnik Misumena vatia. Nie buduje on sieci łownej, ale wykorzystuje zdolność upodabniania swej barwy do barwy kwiatu w którym czyha na ofiarę. Najczęściej jest on biały, bądź w różnych odcieniach zieleni i żółci. Jego ofiarami padają nawet pszczoły, osy, trzmiele i sporej wielkości motyle. Porażenie jadem następuje wyjątkowo szybko, nim ukąszona ofiara zdoła odlecieć.
Wiele gatunków owadów, szczególnie licznie reprezentowanych przez błonkówki i muchówki wykorzystuje ogród skalny jako miejsce rozrodu. Szczególnie w dobrze nagrzewających się miejscach południowej i zachodniej ekspozycji, owady te kopią norki, do których składają jaja, często zaopatrując je w odpowiedni rodzaj pokarmu.