Lubiąż

Rezerwat Odrzyska

Gogołowice


Historia przyrody

Owadzia stołówka

Drzewa i krzewy

Staw wiejski

Łęgi okolic Dziewina

Ścinawskie Bagna

Ujście Jezierzycy

Bieliszowska Kropla

Chełm

Orsk

Grodowiec

Uroczysko Obiszów

Białołeka

Łęgi Golkowsko Borkowickie

Ujście Baryczy












Szukaj w serwisie




Ścieżki edukacyjne  >>  Gogołowice  >>  Drzewa i krzewy

DRZEWA I KRZEWY


Drzewa i krzewy ozdobne

Od samego wejścia na teren przyszkolny widzimy wiele roślin zdobiących teren wzdłuż ścieżki i ogrodzenia.
W pierwszym rządzie przykuwa wzrok wiele odmian hodowlanych gatunków iglastych. Odmiany wyhodowane w drodze selekcji, krzyżowania i innych specjalistycznych zabiegów często znacznie różnią się od form występujących dziko w naturze. Najczęściej charakteryzują się odmiennymi barwami i pokrojem niż soczysto-zielone, zmienne w kształtach formy dziko rosnące. Odmiany hodowlane tzw. Kultywary wykazują dużą stałość cech (wszystkie osobniki danej odmiany są prawie identyczne) ze względu na sposób rozmnażania. Są one rozmnażane wegetatywnie, najczęściej przez ukorzenianie gałązki pochodzącej z formy matecznej, są więc identyczne genetycznie z formą mateczną. O takich roślinach mówimy, że tworzą klon, a sposób rozmnażania nazywa się klonowaniem. Sadząc małą roślinkę konkretnej odmiany dokładnie wiemy jak będzie wyglądała podczas wzrostu i w okresie dojrzałości. Jest to bardzo pomocne z osiągnięciu zamierzeń kompozycyjnych i architektonicznych ogrodu.
Proces ten jest dobrze uwidoczniony na przykładzie rodzimego jałowca pospolitego. Te krzewy lub małe drzewka dziko rosnące w polskich lasach są zmienne od form krzewiastych o nieregularnym pokroju korony do form zbliżonych stożkowi czy kolumnie.
W naszej kolekcji ze względu na pokrój mamy aż cztery kultywary tego gatunku: dwa reprezentują strzeliste kolumny, jeden o gałęziach ustawionych pod kątem 45%, tzw. Formy półwzniosłe i jeden formę całkowicie płaską, nazywaną też płożącą.
„Hibernica” jest rónowąską kolumną dorastającą 3-4 m. Ma wyprostowane do góry gałązki barwy srebrno-zielonej. „Suecica” jest odmianą nieco szerszą, a końce najmłodszych gałązek są nieco przewieszone. Odmiana „Depressa aurea” osiąga 50-80 cm wysokości przy średnicy 2 m. Wiosną i latem przybiera kolor żółty zaś jesienią pomarańczowo-brunatny. Czwarta odmiana osiąga wysokość do 30 cm przy średnicy około 1,50 m układając gwieździście swe gęsto rosnące gałęzie, co pozwala stosować ją na małych powierzchniach zamiast trawników.
Innym rosnącym tu gatunkiem jałowca jest Juniperus horizontalis Wiltoni. Odmiana ta charakteryzuje się wręcz przyleganiem do podłoża, niebieskim odcieniem szpilek, często rozpłaszczonych, nazywanych wtedy łuskami. Odmiany płożące wymagają dużo wolnej przestrzeni wokół siebie, aby mogły się swobodnie rozrastać.
Aż dwie formy posiada tu jałowiec łuskowy Juniperus squamata znany ze swej intensywnie niebieskiej barwy. Odmiana ”Meyeri” to wzniesiony krzew o ustawionych do góry gałęziach dorastający do 2-3 m.
Kolekcję jałowców uzupełnia znana odmiana wąskokolumnowa „Skyrocket” jałowca wirginijskiego, pochodzącego podobnie jak jałowiec płożący z Ameryki Północnej. „Skirocket” posiada intensywnie niebieskie zabarwienie szpilek przez cały sezon wegetacyjny. Jest to jedna z najwęższych odmian (40-60 cm) w stosunku do osiąganych wysokości (4-6 m).
Jałowiec chiński Juniperus chinensis reprezentowany jest przez płożącą, półwzniosłą formę „Pfitzeriana” dorastającą do 2 m przy 3-4 m średnicy. Wałeczkowate łuski mają szarozieloną barwę.
Innym licznie reprezentowanym rodzajem z rodziny cyprysowatych Cupressaceae jest cyprysik Chamaecyparis. Bardzo często błędnie nazywany jest cyprysem. Cyprys to strzeliste, wąskokolumnowe drzewo wiecznie zielone dorastające do 30 m wysokości, posiadające swoje naturalne stanowiska w Iranie i Azji Mniejszej lecz zadomowione również w całym obszarze śródziemnomorskim. U nas ze względu na zbyt ostry klimat nie może być uprawiane. Niektóre formy cyprysików są również mylone z żywotnikami, lecz pojawienie się bardzo charakterystycznych okrągłych, małych szyszeczek usuwa wątpliwości. Inną cechą cyprysików jest przewieszony wierzchołek. Wśród czterech częściej uprawianych w Polsce gatunków cyprysików dwa rosną w kolekcji przyszkolnej. Są to formy stożkowe.
Cyprysik Lawsona Chamaecyparis Lavsoniana posiada gałęzie skierowane ku górze, zaś cyprysik nutkajski Ch. Nootkatensis poziome, często ze zwisłymi końcami. Obydwa pochodzą z północnoamerykańskiego wybrzeża Oceanu Spokojnego.
Rodzinę cyprysowatych reprezentuje także żywotnik zachodni Thuja occidentalis, którego dwie odmiany rosną na terenie przyszkolnym. Niska do 2 m, zbliżona pokrojem do kuli bądź szerokiego stożka, o złocistej barwie to odmiana „Rein Gold”, a wąska, strzelista forma kolumnowa o ciemnozielonych szpilkach to „Columna”
Rodzinę sosnowatych Pinaceae reprezentują dwa gatunki rodzaju sosna Pinus, jeden gatunek świerka Picaea, jeden gatunek jodły Abies oraz jeden gatunek modrzewia Larix.
Modrzew jest jedynym w Polsce szerzej rozpowszechnionym rodzajem szpilkowym zrzucającym liście (szpilki) na zimę, stąd bardzo łatwo rozpoznawalnym. Naturalne stanowiska tego drzewa w Europie znajdują się tylko w Alpach i kilku innych pasmach górskich, w Polsce prawdopodobnie tylko w Tatrach. Natomiast drzewa rosnące na niżu zarówno w lasach jak i w pobliżu siedzib ludzkich są pochodzenia antropogenicznego.
Najbardziej typowym przedstawicielem rodziny sosnowatych jest sosna pospolita Pinus sylvestris rosnąca na niżu europejskim, na siedliskach ubogich, tworząc charakterystyczne zbiorowiska borów. Jest to najważniejszy gatunek uprawiany w polskich lasach. Natomiast kosodrzewina przeciwnie, nie posiada znaczenia gospodarczego, rosnąc w wysokich partiach gór, na górnej granicy lasu tworzy niskie zarośla wyłącznie na terenie parków narodowych. Jej niski, karłowaty wzrost i malowniczo powyginane gałęzie powodują, że jest ona chętnie wykorzystywana jako roślina ozdobna w małych ogrodach.
Jodła koreańska Abies koreana pochodząca z gór Korei Południowej jest najwolniej rosnącą jodłą z uprawianych w naszym kraju. Cechą charakterystyczną jest wytwarzanie w młodym wieku szyszek, które podobnie jak u innych jodeł sterczą do góry. Przeciwnie u świerków, reprezentowanych w kolekcji przez rodzimy świerk pospolity Picea abies, szyszki zwisają z gałęzi w dół i po wysypaniu nasion odpadają z drzewa w całości. Szyszki jodeł po wysianiu nasion rozpadają się na poszczególne łuski, zaś cienka oś szyszki pozostaje jeszcze dłuższy czas na drzewie.
Kolekcję niekwitnących przecież iglaków uzupełniają ozdobne z kwiatów, liści i pokroju rośliny liściaste. Uzupełniają one różne odcienie zieleni, kolorów żółtych i niebieskich roślin iglastych o kolory różowe, czerwone, fioletowe, białe częste u krzewów liściastych. Taką właśnie białą barwę kwiatów posiada tawuła wczesna Spiraea arguta, zakwitająca wcześnie, bo już w kwietniu, maju. W odróżnieniu od wielu odmian tawuły japońskiej kwitnie tylko raz w sezonie. Tawuła japońska Spiraea japonica przycięta po przekwitnieniu, po dwóch tygodniach znów pokrywa się masą różowych, czerwonych bądź białych kwiatów. Czynność tę można powtarzać do jesiennych przymrozków prowokując roślinę do wielokrotnego zakwitania. Prócz tego odmiany tawuły japońskiej są ozdobne z liści, które przybierają różne odcienie barwy złocistej, czerwonej i zielonej .
Podobne walory posiada bez lilak Syringa vulgaris wytwarzający w maju masę fioletowych, niebieskich bądź białych kwiatów. Dodatkowo jego kwiaty roztaczają miłą woń.
Także oba gatunki forsycji zarówno zwisła jak i pośrednia są dekoracyjne głównie w okresie kwitnienia wczesną wiosną. Ich masowo pojawiające się wczesną wiosną żółte kwiaty decydują o obliczu ogrodów w kwietniu.
Śnieguliczka biała jest jedną z najwcześniej stosowanych roślin ozdobnych, stąd jej obecność we wszystkich starych założeniach parkowych. Jej urok pochodzi nie tylko od drobnych, białych kwiatów, ale także wynika z ciekawych owoców, długo pozostających na krzewie. Są to śnieżnobiałe kulki gęsto osadzone na gałązkach.
Kalina koralowa Viburnum opulus sadzona jest najczęściej w formie pomponiastej „Roseum” o kwiatostanach w postaci białych kul.
Tamaryszek drobnokwiatowy Tamarix parviflora dorastający do 2 m wysokości kwitnie w maju i czerwcu oblepiając gałązki masą drobniutkich, fioletowych kwiatów.
Gatunki o liściach zimozielonych swą dekoracyjność zawdzięczają głównie liściom a nie kwiatom, które są często małe i ukryte w listowiu. Typowym przedstawicielem tej grupy jest trzmielina pnąca Euonymus fortunei obecna w trzech odmianach o odmiennym zabarwieniu pstrokatych, dwubarwnych liści. Odmiany tego gatunku ze względu na charakter wzrostu służą jako rośliny okrywowe „żywy dywan” lub pnące, mogą zasłonić fragment muru, słupa, pień drzewa itp.
Podobnie rośnie bluszcz pospolity Hedera helix tu w formie „Cristata” o pomarszczonych liściach. Osobliwością bluszczu jest to, że zakwita jesienią a owoce dojrzewają dopiero wiosną następnego roku.
Bukszpan wieczniezielony sadzony jest aktualnie w postaci form miniaturowych, w zestawach z innymi roślinami małych ogrodów, bądź jako niski, zimozielony żywopłot. Podobną funkcję pełni suchodrzew chiński Lonicera pileata, rośnie luźniej lecz za to znacznie szybciej od bukszpanu.
Także pigwowiec Chaenomeles x superba jest rośliną częściowo zachowującą liście przez okres zimy. Jego ozdobą są jednak duże, w różnych odcieniach czerwieni kwiaty, zakwitające wiosną. Jest to roślina niska, rosnąca do 1 m wysokości. Prócz kwiatów ozdobą tego gatunku są połyskujące, sztywne liście i utrzymujące się długo jabłuszkowate owoce o bardzo przyjemnym zapachu.
Pewną osobliwością Gogołowic jest obecność w ogrodach starych, obficie owocujących okazów pigwy pospolitej Cydonia oblonga, drzewka owocowego, bardzo rzadko uprawianego na Dolnym Śląsku. Częściej wykorzystywana jest w szkółkarstwie jako podkładka pod szlachetne odmiany róż.
Niektóre formy ligustru pospolitego Ligustrum vulgare np. „atrovirens” – odmiana ciemnozielona, również nie zrzucają liści na zimę, w wyjątkowo niesprzyjających warunkach (silne mrozy) zrzucają ich część. Liguster pospolity stosowany jest głównie na żywopłoty, podobnie jak zimozielony gatunek liguster szerokolistny Ligustrum ovalifolium (szczególnie często jego pstre formy).
Sumak octowiec Rhus typhina to krzew lub niewielkie drzewo o dużych nieparzystopierzastych liściach i osobliwym bukietowym kwiatostanie. Jest rośliną wymagającą wiele miejsca, nie tylko ze względu na swój parasolowaty pokrój, ale również na powstające pod drzewem liczne odrosty korzeniowe (młode pędy łodygowe wyrastające z korzeni). Jednakże zagajniki sumakowe to jesienią, kiedy liście uzyskują czerwone i złote barwy, prawdziwa uczta dla oczu.
Inne walory dekoracyjne posiada dereń biały Cornus alba „sibirica”. Prócz barwnych liści sadzi się go dla jaskrawych koralowoczerwonych pędów widocznych jesienią i zimą po zrzuceniu liści.
Duży krzew róży po przekwitnieniu podobny jest do gatunków dzikich ze względu na drobne liści i pokrój półkulistego, gęstego krzewu o licznych gałązkach. Jednak w pierwszej połowie czerwca, w okresie kwitnienia pokryty jest ogromną liczbą pomponiastych kwiatów. Jest to forma pełnokwiatowa róży wielokwiatowej Rosa multiflora.

Drzewa i krzewy owocowe

Opisana powyżej róża rekrutuje się z tej samej rodziny co większość drzew owocowych rosnących wokół szkoły. Są to jabłoń domowa Malus domestica, grusza domowa Pyrus domestica, śliwa domowa Prunus domestica, czereśnia Padus avium, brzoskwinia właściwa Prunus persica. Rodzinę agrestowatych reprezentuje agrest Ribes uva-crispa i porzeczka Ribes rubrum. Listę roślin uprawianych dla celów spożywczych dopełnia orzech włoski Juglans regia z rodziny orzechowatych i leszczyna Corylus avellana z rodziny leszczynowate.
Miejsce pośrednie między drzewami uprawianymi dla celów spożywczych i ozdobnych zajmuje morwa Morus alba z rodziny morwowatych. W przeszłości prócz wykorzystywania jej owoców liści używano jako pokarmu jedwabnika morwowego Bombyx mori jeszcze do niedawna hodowanego do produkcji jedwabiu. Z jednego oprzędu poczwarki uzyskiwano około 1,5 km nici.

Krzewy i drzewa dziko rosnące

Listę drzew rodzimych dziko rosnących otwiera rosnąca przy ogrodzeniu szkolnym olcha czarna Alnus glutinosa i wierzba krucha Salix fragilis wskazująca na wilgotność środowiska, natomiast dąb szypułkowy Quercus robur, głóg jednoszyjkowy Crataegus monogyna i rosnące w pobliżu kościoła lipy drobnolistne Tilia cordata i jawory Acer pseudoplatanus reprezentują suchsze siedliska grądowe. Gatunkiem rodzimym jest również jesion wyniosły Fraxinus excelsior którego kilka egzemplarzy rośnie przy brzegach stawu.